Numeryczny model terenu (NMT) jest dyskretną (punktową) reprezentacją wysokości terenu, wraz z algorytmem interpolacyjnym umożliwiającym obliczenie wysokości w dowolnym punkcie obszaru, dla którego model został zbudowany. Generalnie wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje NMT, które są oparte na różnych strukturach geometrycznych tj.:
GRID – model w postaci regularnej siatki kwadratów,
TIN – model w postaci nieregularnej siatki trójkątów.
![Ilustracja numerycznych modeli terenu GRID i TIN](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys1-2.png)
Każdy z wymienionych modeli posiada swoje wady i zalety, które przesądzają o ich zastosowaniach. Istotą modelu TIN jest np. przechowywanie oryginalnych danych pomiarowych, podczas gdy w modelu GRID wysokości w punktach węzłowych przeważnie mają wartości interpolowane.
W Polsce podstawowym numerycznym modelem terenu jest model w siatce 1m x 1m, który jest systematycznie aktualizowany na podstawie lotniczego skaningu laserowego (ang. Airborne Laser Scanning – ALS), ale również – dla obszaru miast – na podstawie pomiarów stereoskopowych w ramach produkcji ortofotomapy o pikselu 10 cm i mniejszym. NMT opracowywany jest również w siatce 5m x 5m na podstawie pomiarów stereoskopowych przy produkcji ortofotomapy o pikselu 25 cm.
Jak łatwo policzyć w 1 km2 NMT w siatce 1 x 1 m mamy 1.000.000 punktów, co przy powierzchni kraju 312 696 km2 daje 312 696 000 000 punktów, czyli prawie 313 miliardów punktów o określonych wysokościach. Na podstawie tych punktów, dzięki interpolacji, możemy obliczyć wysokość terenu w dowolnym miejscu.
![Grafika przedstawiająca wizualizację numerycznego modelu terenu](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys2-2.png)
Odpowiedzialnym za prowadzenie bazy NMT na mocy ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne jest Główny Geodeta Kraju.
Usługi przeglądania danych NMT
Dane NMT można przeglądać z wykorzystaniem usług WMS i WMTS, które standardowo podłączone są w serwisie www.geoportal.gov.pl, ale także możemy je podłączyć w dowolnym oprogramowaniu, które potrafi wykorzystywać standardy WMS i WMTS.
Informacje o wszystkich usługach związanych z NMT, które są zarządzane przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii można znaleźć w menu głównym serwisu www.geoportal.gov.pl w pozycji „Usługi/Usługi przeglądania WMS i WMTS” (rys. 3).
![Grafika przedstawiająca wykaz usług WMS i WMTS związanych z NMT](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys3-1-3.png)
Kluczowymi usługami w zakresie NMT są usługi WMS i WMTS prezentujące NMT w postaci cieniowania:
- https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/NMT/GRID1/WMS/ShadedRelief
- https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/NMT/GRID1/WMTS/ShadedRelief
Typowym obrazem uzyskiwanym z usług dotyczących NMT jest obraz przestawiony na rys. 4.
![Grafika przedstawiająca przykład wizualizacji NMT w postaci cieniowania](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys4-1-3-1024x490.png)
Obraz przedstawiony na rys. 4 wygenerowany został przy pomocy usługi WMS, z wykorzystaniem zapytania.
Na rys. 5 przedstawiono usługę WMTS dotyczącą numerycznego modelu ternu podłączoną do programu QGIS.
![Grafika przedstawiająca widok usługi WMTS dotyczącą NMT podłączonej w QGIS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys5-1-3-1024x538.png)
Ponieważ usługa WMTS działa na przygotowanych kafelkach, które przygotowane są do skali 1:500, więc przy większych powiększeniach obraz może być rozmazany, dlatego też warto wtedy alternatywnie podłączyć usługę WMS, która bazuje już na bezpośrednim dostępie do oryginalnych danych NMT i z nich generuje obraz.
![Grafika przedstawiająca widok usługi WMS dotyczącej NMT podłączonej w QGIS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys6-1-3-1024x538.png)
Usługi pobierania NMT
Dane NMT są dostępne bezpłatnie i możliwe do dowolnego wykorzystania. Pobieranie danych jest możliwe z serwisu www.geoportal.gov.pl, w którym w sekcji “Dane do pobrania” widoczna jest grupa warstwa “Numeryczny Model Terenu“, a tam z kolei dwie warstwy “NMT-PL-KRON86-NH” oraz druga “ NMT-PL-EVRF2007-NH“.
![Grafika przedstawiająca warstwy do pobierania danych NMT dostępne w serwisie www.geoportal.gov.pl](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys7-1-2-1024x560.png)
Po włączeniu jednej w wymienionych warstw i przybliżeniu się do miejsca zainteresowania widoczne będą prostokąty obrazujące sekcje z danymi NMT. Wtedy należy kliknąć w obszarze zainteresowania i na ekranie pojawi się możliwość pobrania odpowiedniego pliku, co zilustrowano na rys. 8.
![Grafika przedstawiająca proces pobierania arkusza z danymi NMT](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys8-1-2-1024x516.png)
W rezultacie opisanych działań plik z danymi NMT zostanie pobrany na komputer użytkownika i w zależności od decyzji użytkownika wyświetlony w domyślnej aplikacji, co przedstawiono na rys. 9.
![Grafika przedstawiająca fragment pliku z danymi NMT w formacie Arc INFO GRID](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys9-1-2-1024x474.png)
Pobieranie danych NMT w serwisie www.geoportal.gov.pl realizowane jest przez usługi WMS w zależności od układu wysokościowego:
- https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/NMT/WMS/SkorowidzeWUkladzieKRON86
- https://mapy.geoportal.gov.pl/wss/service/PZGIK/NMT/WMS/SkorowidzeWUkladzieEVRF2007
![Grafika przedstawiająca wykaz usług WMS w zależności od układu wysokościowego](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys10-1-2-1024x234.png)
a konkretnie przez ich funkcję GetFeatureInfo, która w miejscu kliknięcia, jako atrybut udostępnia link do pobrania odpowiedniego pliku z danymi NMT. Podłączając przedstawione usługi do programu QGIS lub innego możemy także w tych programach dokonywać bezpośredniego pobierania danych NMT (rys. 11).
![Grafika przedstawiająca proces pobierania arkusza NMT w QGIS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys11-1-1-1024x538.png)
Alternatywnym sposobem pobierania danych NMT jest wykorzystanie usług WFS (rys. 12), prezentujących skorowidze Numerycznego Modelu Terenu (NMT) dostępnego w Państwowym Zasobie Geodezyjnym i Kartograficznym.
- Pierwsza z usług prezentuje NMT w podziale na poszczególne lata (od 2000 do 2019) w układzie wysokościowym PL-KRON86-NH we wszystkich dostępnych formatach i jest dostępna pod adresem:
- Druga z usług prezentuje NMT w podziale na poszczególne lata (od 2018 do 2020) w układzie wysokościowym PL-EVRF2007-NH we wszystkich dostępnych formatach i jest dostępna pod adresem:
![Grafika przedstawiająca wykaz usług WFS dla NMT w zależności od układu wysokościowego](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys12-1-1.png)
Aby pobrać skorowidze NMT można skorzystać z dowolnego oprogramowania z funkcją klienta WFS, np. QGIS. Mając arkusze widoczne w skorowidzu można w łatwy sposób pobrać treść poszczególnych arkuszy NMT. Realizujemy to korzystając z narzędzia „Informacja o obiekcie”, które po kliknięciu w dany arkusz wyświetli jego metadane, a w szczególności „Link do pobrania”, za pomocą którego można pobrać dane pomiarowe NMT (rys. 13).
![Grafika przedstawiająca widok usługi WFS dla NMT wczytanej w oprogramowaniu QGIS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys13-1-1-1024x583.png)
Usługa jest ułatwieniem do pobierania NMT dla większych obszarów, a w najbliższym czasie pojawią się podobne usługi WFS dla innych danych zasobu.
Innym sposobem pobierania NMT jest wykorzystanie dostępnych usług WCS, których adresy publikowane są na stronie www.geoportal.gov.pl:
![Grafika przedstawiająca widok informacji o usługach WCS dotyczących NMT na stronie www.geoportal.gov.pl](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys14-.png)
Usługi WCS najwygodniej podłączyć w programie QGIS jako źródło danych, jak przedstawiono to na rys. 15.
![Grafika przedstawiająca widok wykorzystania usługi WCS w oprogramowaniu QGIS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys15--1024x538.jpg)
Po utworzeniu warstwy w projekcie QGIS, usługa generuje obraz NMT dla przeglądanego obszaru według parametrów, jakie ustawimy w stylach warstwy.
![Grafika przedstawiająca wykorzystanie usługi WCS w oprogramowaniu QGIS z wizualizacją w postaci warstwic](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys16--1024x538.png)
Jeśli chcemy fragment NMT zapisać w postaci pliku, należy skorzystać z opcji eksportu, co zilustrowano poniżej.
![Grafika przedstawiająca eksport NMT do pliku GeoTIFF](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys17--1024x538.png)
W wyniku przedstawionych działań na dysku uzyskujemy plik zgodny z ustawieniami, który jest odpowiednim wycinkiem surowych danych NMT lub wyrenderowanego obrazu. Ze względów technicznych w usłudze WCS zasięg obszaru do jednorazowego pobierania danych jest ograniczony, ale bez problemu usługa nadaje się do pobierania fragmentów w zakresie kilkunastu arkuszy oryginalnego NMT.
Możliwość pobrania NMT z wykorzystaniem usługi WCS jest również realizowana wprost w serwisie www.geoportal.gov.pl za pomocą narzędzia – „Pobierz dane z usługi WCS”. Dostęp do funkcjonalności znajduje się na pasku narzędzi umieszczonym w lewej części interfejsu użytkownika aplikacji mapowej, jak przedstawiono to na poniższej ilustracji:
![Grafika przedstawiająca pobieranie NMT za pomocą usługi WCS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys18--1024x665.png)
Aby pobrać dane należy kliknąć na ikonę narzędzia, następnie w wyświetlonym panelu wybrać dane do pobrania oraz narysować zasięg przestrzenny na mapie (maksymalnie 10 km2), co przedstawiono na rysunku 19.
![Grafika przedstawiająca pobieranie NMT za pomocą usługi WCS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys19--1024x665.png)
Po wykonaniu powyższych czynności należy już tylko pobrać przygotowany plik danych:
![Grafika przedstawiająca pobrany plik NMT i wczytany w aplikacji QGIS](https://nowytest.geoportal.gov.pl/wp-media/2023/07/rys20--1024x586.png)
Narzędzie jest szczególnie przydatne w sytuacjach gdy obszar zainteresowania leży np. na 4 arkuszach i przy tradycyjnym pobieraniu musielibyśmy pobrać 4 arkusze, a potem dokonać ich sklejania. Korzystając z udostępnionej funkcjonalności mamy możliwość szybkiego pobrania gotowego fragmentu bez względu na układ arkuszy danych źródłowych.